الف صاد

سیر مذاکرات هسته ای از آغاز تا کنون

پنجشنبه, ۶ آذر ۱۳۹۳، ۰۲:۲۱ ب.ظ

برنامه اتمی ایران تاریخی دور و درازتر از آغاز مذاکرات جاری دارد اولین تلاش‌های ایران برای دستیابی به فناوری هسته‌ای به سال ۱۳۳۵ بر می‌گردد درآن سال موافقت‌نامه‌ای یازده ماده‌ای میان ایالات متحده آمریکا و ایران در باره استفاده‌های غیرنظامی از انرژی هسته‌ای به امضاء رسید.

به گزارش اترک نیوز، پس از امضای موافقت‌نامه با ایالات متحده، ایران در سال 1337 به عضویت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) درآمد و در سال 1347پیمان عدم منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) را پذیرفت و در سال 1349 آن را در مجلس شورای ملی به تصویب رساند.

در سال  1353سازمان انرژی اتمی ایران (IOFA) با گسترش سریع، ساخت چهار نیروگاه در بوشهر و دارخوین، ایجاد تاسیسات آب شیرین‌کن در بوشهر، تامین سوخت و پشتیبانی تکنولوژیک از نیروگاه‌ها و قرارداد ساخت چهار نیروگاه دیگر در اصفهان و استان مرکزی را با همکاری شرکت‌های آمریکایی، فرانسوی و آلمانی در طی قرارداد های آغاز کرد.

بنیاد پژوهشی استنفورد آمریکا مطالعه ای پیرامون چشم‌انداز توسعه اجتماعی، اقتصادی و صنعتی ایران به سفارش دولت ایران انجام داد، این مناسبات حسنه‌ با غرب زمانی بود که ؛ انرژی اتمی هنوز از وجهه مثبتی برخوردار بود؛ تکنولوژی هسته‌ای همچنان رشته‌ای پیشرو در فن‌آوری غرب به شمار می‌آمد؛ ودر این عرصه رقابت فشرده‌ای برای یافتن مشتری وجود داشت.

ایران در این رقابت برای توسعه خود با کشور های آلمان ، بریتانیا ، فرانسه ، روسیه و افریقای جنوبی  قرارداد هایی را در راستای گسترش فعالیت های هسته ای بست .

این قرار داد ها و پروژهای منعقد شده و بسیاری از طرح های هسته ای پس از انقلاب اسلامی متوقف شدند و به موازات عواملی چون حملات نظامی، تحریم اقتصادی ، صنعتی و تصمیمات غیر کارشناسی فعالیت های هسته ای ایران سیر نزولی پیدا کرد 

در سال 1361 مسئله نیاز به فناوری پیشرفته هسته ای و محدودیت هایی که کشورهای غربی برای جلوگیری از انتقال این فناوری به کشورهای جهان سوم پیش می آوردند باعث شد که این فناوری مجدداً مورد توجه مقامات ایرانی قرار بگیرد. بنابراین موافقت شد که سازمان انرژی اتمی ایران در سال 1361 وظایف قانونی خود را مستقلاً بر اساس قانون سازمان، تحت نظارت نخست وزیری وقت انجام دهد، لذا در عمل عمده فعالیت های اجرایی و تحقیقاتی مربوطه از سال 1361 مجدداً آغاز و به تدریج جو منفی داخلی در مورد فعالیت های هسته ای کشور مرتفع شد و نگرش به صنعت هسته ای تا حدودی با واقع بینی همراه شد و برای نخستین بار برنامه های منسجمی برای انتقال فناوری و توسعه کاربردهای هسته ای در کشور تهیه و به تصویب رسید.

تا اینکه جمهوری اسلامی از سال1364 به طور جدی عزم خود را برای دستیابی به فن‌آوری هسته‌ای جزم كرد. این تلاش‌ها از سال ۱۳۶۴ تا حدود سال ۱۳۷۶ موجب شد که ایران بتواند به نقشه‌هایی كه در ساخت دستگاه‌های سانتریفوژ كاربرد دارند و نقشه‌های مربوط به راكتور آب سنگین دسترسی پیدا كند.

پس از انتشار اطلاعاتی در خصوص برنامه های هسته ای ایران در سال 1381 در سطح جامعه جهانی تبلیغات منفی علیه برنامه هسته ای ایران گسترش یافت و بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز در بازدید فوریه 2003 از کارخانجات غنی سازی اورانیوم در نطنز و پروژه تولید آب سنگین اراک شگفتی خود را از پیشرفت های ایران آشکار کردند. این عوامل سبب شد فشارهای سیاسی بر ایران تشدید شود و مذاکرات دیپلماتیک میان ایران و اتحادیه اروپا در جهت ترغیب نمودن ایران در تعلیق غنی سازی و فعالیت های هسته ای آغاز شود.

دولت ایران در مورخ 29/7/1382 در حالی که در چارچوب نظام عدم گسترش حق داشت انرژی هسته ای را برای اهداف صلح آمیز توسعه دهد، داوطلبانه تصمیم گرفت که همه فعالیت های غنی سازی اورانیوم و بازفراوری را به صورتی که آژانس تعریف می کرد تعلیق کند که این تصمیم مورد استقبال وزیران امور خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان قرار گرفت. 

دولت ایران که تعلیق را به خاطر جلب اعتماد جامعه جهانی برای صلح آمیز بودن فعالیت هایش انجام داده بود و امیدوار بود بعد از مدتی اعتماد جامعه جهانی را به دست آورد و دوباره فعالیتهایش را زیر نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی به کار گیرد، هنگامی که با خواسته اروپایی ها و جامعه جهانی مبنی بر تعلیق دائمی فعالیتهایش روبرو شد، با ارسال نامه ای به آژانس بین المللی انرژی اتمی در 10/5/1384 فعالیتهای UCFاصفهان را از سر گرفت. 

این اقدام با دادن بیانیه هایی از طرف کشورهای اروپایی و آمریکا مبنی بر توقف فعالیتها صورت گرفت. اما هنگامی که ایران باز هم مدعی شد فعالیتهایش صلح آمیز است و پیمان عدم گسترش را نقض نکرده است با توقف فعالیتهایش مخالفت کرد، در سال 1384 پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت گزارش شد و شورا شروع به صدور قطعنامه هایی مبنی بر تحریم ایران علی الخصوص در مورد وسایل و تجهیزات هسته ای و سلاح های جنگی کرد.

ایران در بهمن 1384 در حضور بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای تأسیسات مجتمع تحقیقاتی هسته‌ای نطنز را نیز فک پلمب کرد، اما شورای امنیت در مارس همان سال به ایران یک ماه فرصت داد تا فعالیت‌های هسته‌ای خود را متوقف کند.

در فروردین  1385 دانشمندان ایرانی موفق به تولید چرخه کامل سوخت هسته‌ای در مقیاس آزمایشگاهی شدند و ایران به کشورهای عضو باشگاه اتمی پیوست. شورای امنیت در مرداد 1385  قطعنامه ۱۶۹۶ را تصویب کرد که خواستار تعلیق غنی‌سازی اورانیوم در ایران بود. شورای امنیت همان سال قطعنامه ۱۷۳۷ را تصویب کرد که بیشتر فعالیت‌های تجاری، مالی، صنایع موشکی و هسته‌ای ایران را براساس بند ۴۱ فصل هفتم منشور ملل متحد، هدف قرار داده بود. این قطعنامه نخستین سند بین‌المللی حقوقی بود که فعالیت‌های هسته‌ای ایران را به‌عنوان تهدیدی علیه صلح و ثبات منطقه‌ای معرفی می‌کرد. تهران با تأکید بر بند ۴ معاهده ان‌پی‌تی این اتهامات را غیر مستند خواند و خواستار رفتار غیر تبعیضی با فعالیت‌های اتمی این کشور شد.

و در اینجا بود که گروه ۱+۵ در راستای ادامه فشار بر توقف برنامه اتمی ایران،  طی مذاکراتی با عنوان های مذاکرات ژنو، مذاکرات استانبول ، مذاکرت بغداد، مذاکرات مسکو ،مذاکرات الماآتی ، قطعنامه‌های ۱۷۴۷ (1386)، ۱۸۰۳ (1387۸)٬ ۱۸۳۵ (1387) و ۱۹۲۹ (1389) را تصویب کردند؛ بر اساس این قطعنامه‌ها محدودیت‌های مالی بر شرکت‌ها و افراد وابسته به سپاه پاسداران و سازمان انرژی اتمی  را اعمال کردند .

با شروع دوره ریاست جمهوری حسن روحانی ،مذاکرات هسته‌ای ایران با کشورهای غربی شکل و روندی جدیدی به خود گرفت، ورود حسن روحانی در نقش رئیس جمهور ایران در شرایطی صورت می‌گیرد که در طول این سال‌ها دستاورد قابل ملاحظه‌ای در مذاکرات هسته‌ای حاصل نیامد و تنها تغییر تا کنون ، تبدیل طرف مذاکره‌ کننده با ایران از نمایندگان ۳ کشور آلمان، فرانسه و انگلیس؛ به نمایندگان ۵ عضو دائم شورای امنیت بعلاوه آلمان بوده است . 

مطابق توافق ایران و گروه ۱+۵ که در آذر سال ۱۳۹۲ در ژنو سوئیس به دست آمد، ایران با تعلیق غنی سازی ۲۰ درصدی موافقت کرد. غنی سازی تا سقف ۵ درصدی در این توافق مورد پذیرش ایران و گروه ۱+۵ قرار گرفت. بر اساس این توافق  شش قدرت جهانی می خواهند که تعلیق غنی سازی اورانیوم ۲۰ درصدی همچنان برای مدتی که گفته شده بیشتر از ۱۰ سال است، ادامه داشته باشد و ایران هم می گوید که سوخت مورد نیاز راکتور تحقیقاتی تهران را که اورانیوم ۲۰ درصدی احتیاج دارد، پیش از این به طور کافی تولید کرده است اما تعلیق طولانی مدت را نمی پذیرد.

مذاکرات به نمایندگی محمد جواد ظریف  هنوز به نتیجه ای نرسیده است و اخرین نتیجه مذاکرات تمدید  هفت ماهه این مذاکرات بوده است. آنچه در سیر فعالیت های هسته ای ایران و تجربه تاریخی نشان داده می شود این است که اعتمادی به کشور های غربی در زمینه مذاکرات و رسیدن به نتیجه وجود ندارد. غرب خود در ابتدا مشوق اصلی تاسیس نیروگاه  و دستیابی ایران به انرژی هسته ای بوده و سعی داشته است با قرارداد های مختلف از منافع بلند مدت اقتصادی و سیاسی ایران بهره برداری کند  اما پس از انقلاب اسلامی ایران آنچه  که مشاهده می شود  ترور دانشمندان هسته ای ایران و همچنین مخالفت با بومی گرایی هسته ای و تربیت نسل نخبه هسته ای است وآنها تلاش دارد تا با ممانعت یا تاخیر اندازی در استمرار فعالیت های هسته ای سنگ بر راه  فعالیت های هسته ای که  پایه ای برای پیشرفت ایران در عرصه های مختلف است بیاندازد .

در آخرین دور از مذاکرات ایران با کشورهای 5+ 1 نیز با وجود متعهد بودن ایران به مفاد قطعنامه ژنو بیشتر تلاش مذاکره کنندگان بر این بود تا ایران را مقصر به نتیجه نهایی نرسیدن این مذاکرات جلوه دهند در حالی که اکثر سیاستمداران زیاده خواهی امریکا و غرب باعث تمدید و به نتیجه نرسیدن مذاکرات می دانند.

انتهای پیام/صباحی


انتشار در سایت اترک نیوز


موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۳/۰۹/۰۶
الهام صباحی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی